در غرب دنياى اسلام علىالخصوص اسپانيا نيز دانشمندان در زمينهء جغرافياى نجومى كوششهاى بسيار كردند ، از جمله جابر بن افلح اشبيلى ( متوفى ميان سالهاى 534 - 544 / 1140 - 1150 م ) . مهمترين اثر جابر كارى است بر مجسطى بطلميوس به نام اصلاح المجسطى . « 1 » او جداول نجومى نيز داشته كه بنوموا « 2 » آنها را ترجمه كرده است . « 3 » دانشمند ديگر ابن رشد ، ابو الوليد محمد بن احمد بن محمد فيلسوف مشهور است . وى در قرطبه در سال 520 متولد شد و در شهر مراكش به سال 597 فوت كرد . ابن رشد شارح و مفسر آثار ارسطو بود . او دو شرح مطول و اوسط بر كتاب السماء و العالم ارسطو نوشته است . « 4 » ابن رشد كتابى نيز دربارهء حركت كهكشانها و همچنين خلاصه‌اى بر المجسطى بطلميوس نوشته است . « 5 » در قرن هفتم / سيزدهم آثار ابو على حسن مراكشى ( م . 660 / 1262 ) در زمينهء جغرافيا اهميت يافته و ما را متوجه افريقا مىكند . او از قلب اسپانيا تا بخش وسيعى از افريقا و از كنار اقيانوس اطلس تا سواحل نيل را سفر كرده است . « 6 » وى ارتفاع قطب را در 41 شهر اندازه‌گيرى كرد . مهمترين تأليف وى جامع المبادى و الغايات الى علم الميقات نام دارد كه در قسمت اول كتاب از مبادى علومى كه مبناى نجوم است ( وصف جهان ) ، تقويم‌شناسى و طريقهء ساختن ساعت آفتابى ( شاخص ) سخن مىگويد . قسمت دوم كتاب به وصف ابزارهاى رصد و ترتيب كار با آنها اختصاص يافته است ؛ وى همچنين فهرستى از نام دويست و چهل ستاره تهيه كرده كه به سال 622 / 1225 رصد شده است . بعلاوه عرض صد و پنجاه و سه محل جغرافيايى را تعيين مىكند كه چهل و سه محل را شخصا تحقيق كرده است . جالب آنكه خط نصف النهار ارين را كه مربوط به مكتب رايج پيش از دوران مأمون بود مبدأ طول جغرافيايى گرفته است . « 7 » تأليف ديگر مراكشى

--> ( 1 ) . تاريخ نجوم اسلامى ؛ ص 53 . ( 2 ) . Banumua ( 3 ) . خدمات مسلمانان به جغرافيا ؛ ص 99 و 136 . ( 4 ) . تاريخ نجوم اسلامى ؛ ص 43 . ( 5 ) . خدمات مسلمانان به جغرافيا ؛ ص 99 . ( 6 ) . تاريخ الادب الجغرافى العربى ؛ ص 126 . ( 7 ) . همانجا .